Park kulturowy

Park kulturowy jest jedną z form oraz sposobów ochrony krajobrazu kulturowego czyli przestrzeni historycznie ukształtowanej w wyniku działalności człowieka, zawierającej wytwory cywilizacji oraz elementy przyrodnicze. Taką formę ochrony przewiduje ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 roku (Dz.U. nr 162, poz. 1568, art. 7, p. 3). Park kulturowy może utworzyć Rada Miasta, na podstawie uchwały, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Celem utworzenia parku kulturowego jest zintegrowana ochrona wyjątkowych wartości kulturowych i krajobrazowych wraz z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Uchwała RM określa nazwę parku kulturowego, jego granice i sposób ochrony, a także zakazy i ograniczenia, które mają obowiązywać na terenie parku. Zgodnie z art. 17 w/w ustawy mogą one dotyczyć:

1) prowadzenia robót budowlanych oraz działalności przemysłowej, rolniczej, hodowlanej, handlowej lub usługowej,

2) zmiany sposobu korzystania z zabytków nieruchomych,

3) umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych z ochroną parku kulturowego, z wyjątkiem znaków drogowych i znaków związanych z ochroną porządku i bezpieczeństwa publicznego,

4) składowania lub magazynowania odpadów. 

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zobowiązany jest do sporządzenia planu ochrony parku kulturowego, w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, który wymaga zatwierdzenia przez radę gminy. W celu realizacji zadań związanych z ochroną parku kulturowego rada gminy może utworzyć jednostkę organizacyjną do zarządzania parkiem.

Ochrona parku kulturowego powinna też zostać uwzględniona w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W specjalnych przypadkach park kulturowy, o szczególnej wartości, może też być uznany za pomnik historii lub jako pomnik historii wpisany na "Listę dziedzictwa światowego".  

Utworzenie parku kulturowego w Jarosławiu jest jednym z etapów długotrwałego procesu działań w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego naszego miasta i wynikiem działań zmierzających do wpisania miasta na listę „pomników historii".

Uchwałą Nr 542/XLVIII/09 Rady Miasta Jarosławia z dnia 23 marca 2009 r. został utworzony „PARK KULTUROWY ZESPOŁU STAROMIEJSKIEGO ORAZ ZESPOŁU KLASZTORNEGO OO. DOMINIKANÓW W JAROSŁAWIU". W granicach parku znajduje się: historyczne centrum miasta wraz z systemem obwarowań miejskich, placem przed Bramą Krakowską, zespołem kościoła i dawnego szpitala pw. św. Ducha, zespołem kościelno-klasztornym dawnego Opactwa Sióstr Benedyktynek z otaczającymi go fortyfikacjami oraz zespół kościelno-klasztorny oo. Dominikanów z otaczającymi go fortyfikacjami i zabudową ulicy Dominikańskiej.

Obszary objęte granicami parku kulturowego są terenami o szczególnie cennych i unikatowych wartościach kulturowych i krajobrazowych. Czynniki, które w głównej mierze decydują o wyjątkowej randze tych zespołów to bogata historia, tradycje handlowe, ślady wielu kultur, kościoły, synagogi, cerkiew, wyjątkowe, lokalne kamienice mieszczańskie, klarowny układ urbanistyczny, miejscami znakomicie zachowane układy fortyfikacji a także malownicze położenie (walory widokowe).

Celem utworzenia parku jest zintegrowana ochrona wyjątkowych wartości kulturowych i krajobrazowych, powstrzymanie ich degradacji oraz zachowanie wyróżniających się pod względem walorów krajobrazowych panoram widokowych, przestrzeni historycznie ukształtowanej z obiektami zabytkowymi i zabytkowymi zespołami, miejscami pamięci narodowej, układem dróg i systemów fortyfikacyjnych. Postępująca degradacja a także nieprzemyślana i przypadkowa urbanizacja tego obszaru wymaga podjęcia wzmożonych działań ochronnych, poprzez eliminowanie i minimalizowanie zidentyfikowanych zagrożeń.